Tuesday, 15 January 2013

14th January 2013 (thawhtan) zana ka thusawi tlem a zawng

Bible-a Thuthlung Hlui lampang hi then hrang hrangin an then a, chungte chu Mosia Dan Bu te, Chanchin Ziakna Bu te, Finna leh Hla tih te, Zawlnei Lehkhabu tih ten an then thliah a. Chung zingah chuan Nehemia lehkhabu hi, Chanchin Ziakna Bu te zingah a tel a. Tunhma chuan Ezra lehkhabu nen hian an sawi a thuhmun deuh avangin Bu khata dah te pawh a ni thin a ni awm e. Chanchin ziakna bu hrang hrangte kan en chuan Israel te hi Pathian hnam thlan an niin, Amah hmangaih a, chawimawi a be thin turin a hnam thlante chu a duh hle thin a. Jerusalem khawpuiah chu Temple ropui tak dinin Pathian an be thin a, chuvang chuan Israel te hi hnam chak leh ropui tak te pawh an ni thin a ni.

Amaherawhchu, Lal hrang hrangte lal dan han ngaihtuah chuan Pathian lawm zawnga rorel an awm laiin, a duh loh zawnga thil ti, milem biak te leh Pathian biak dan dik loa bia te an awm fo thin. Zawlnei tam tak hmangin Pathian vaukhanna te an tawng thin a, amaherawhchu zawlnei pawh zah hleihtheih loh chang an nei fo thin a ni. Chutianga a duh loh zawnga an awm chung pawh chuan Pathian chuan a hmangaih em em reng tho a, an hnam tih boral mai a phal lo; sual simna chance tam tak a pe a, an sim chuan a ngaidam leh mai thin a ni.

Bible-ah hian ‘Israel’ tih leh ‘Juda’ tih kan hmu thin a. Israel ram kan tih khu Solomona lalna a tawp hnu khan hmun hnihah (sawrkar pahnihah) then a ni a, a hmar lamah Israel ho an awm a, chhim lamah Juda kan tih ho kha an awm thin thung a. Chhim lam, Juda ho awmna lamah hian an khawpui Jerusalem hi a awm a ni.  Tichuan Nehemia pawh hi Juda mi a ni.

Assuria hovin Israel an hneh 
Israel te an lo sual tak em avang khan Pathianin an chungah hremna a lek kawh ta a, anmahni hrem nan hnam kawlh leh huaisen, Assuria ho chuan Israel chu an la ta a (II Lalte 17:1-23). Israel mi zawng zawng chu an ram chhuahsan turin an ti a, an ramah chuan Samari mi te an awmtir ta zawk a. Heng Samari mite hian Israel rama an awm chhung hian pathian lem te bia in an duh duh danin an awm vel a, hetia an khawsak avang hian Samari mite hi Nehemia hmelma lian berte an lo ni chho ta a ni.

Judai Ram lak 
Juda Lal thenkhatin Pathian thu an awih em em laiin, kum tam tak kaltaa Israel lalte tih dan khan, a tam zawkte chuan an awih tha duh ta lo a, anni pawh Pathianin a hrem ngei an lo ngai ve ta a ni. BC 701 ah chuan Assuria lal Senakeriba chuan Judai ram khawpui thenkhatte chu a rawn la ta buan buan mai a, mahse hemi tum hian Pathianin Jerusalem chu humin Jerusalem chu a la tel ta lo.
 
Kum tam tak hnuah chuan hnam chak tak ni thin Assuria ho aia chak Babulon ho chuan hnehna nasa tak an rawn chang chho ta a. Heng Babulon ho hi Assuria mai bakah Juda ho hmelma lian tak an ni. Hetih hunlaia Babulon lal hi Nebukanezar-a a ni a, Judai ram chu la in Juda ho pawh chu Babulon salah an hruaiin, Babulon salah hian kum 70 teh meuh an tang a ni.

Nehemia 
Nehemia hi Juda mi a ni a, Persia lal tana mi pawimawh tak, Lal No hlantu a ni. BC 586-ah Babulon hovin Jerusalem kulh bang leh kawngkhar te an tihchhiat vek chu Nehemia ho hian dinthar leh a ni. Nehemia hun hma daihah hian Babulon ho kha Persia hovin rawn hneh ve leh in Babulon sala tang tamtak te pawh an rama haw remtihsak a ni leh tawh a, a then an haw leh a, a then Persia ah an cham chhunzawm zel a. Hetih hunlai hian Nehemia pawh hi Lal tana mi tangkai tak a nih avangin Persia-a Lal In awmna, Sushan ah a awm tih bung tir lam kan chhiar chuan kan hmu awm e.
 
Nehemia hi Persia rama piang leh sei lian, an ram, Judai pawh la hmu lo a nih hmel a. Chutia Sushan-a a awm lai chuan a unaupa leh mi thenkhat ten Nehemia chu an rawn tlawh a, an ram chanchin te chu a lo zawt a, kum 70 teh meuh Babulon sala tan hnua mahni rama han haw leh chu a mipuia te pawh an hlim em em a ring a, chanchin lawmawm tak a beisei a ni. Nimahsela a unaute chuan an khawpui chu hmana Babulon hovin an tihchhiat ang ang khan a la awm thu an hrilh ta a. He thu hian Nehemia a ti lungngai ta em em a, a zawi hnawk a, ni tam tak chhung chaw a ei loh phah nghe nghe a ni. Thla li chhung zet Pathian hnenah nitin zantin a tawngtai thin a ni. Nehemia hi Judai ram atanga hla taka a awm avangin engmah a ti thei lo tih a hria a, Pathian chakna rinchhan chuan engpawh a ti thei tih pawh a hrechiang hle a ni. Pathian hnenah a hnam thlan an nih zia te, a thu an awih chuan a chawimawia a tih ropui thin zia te, a hnam pum anga an tih dik loh thupha chawina te a chham kur ngiai nguai a. Aigupta bawih ata chhuah zalen tu chuan a chhanchhuah leh ngei a duh a, Pathian a au a ni.
 
Hmun hla taka awm mah nise, a ram leh hnam tan amah ngei thawhchhuah a duh tlat a, Pathian tanpuina dilin hetih hunlaia Persia lal hian ram tam tak a awp a, Judai ram ngei pawh a lo awp tel bawk nen, lal hnenah engtin emaw tak, fimkhur taka tih a tum ta a, a hna chuan hun remchang tak a siamsak dawn ta a ni.
 
Nehemia hna, Lal No Hlantu nih hi hna awlsam tak, mi nazawng thawh theih chi a ni lo a. A in turah tûr a tel em? Taksa tan a tha ang em? tih thlengin an mawhphurhna a ni. Mi rinawm tak, lal te pawn engkima an rin ngam nih a ngai a, hemi avang ringawt pawh hian Nehemia hi mi tha tak a ni tih a hriat theih mai awm e. Tin, Lal No han hlan lai vel hian an hlim sang reng tur a ni a, hlim lo taka lal an hmuh chuan lal kha an ti lungawilo thei a, hlim hmel an  hmuh hram hram thin a ni. Chutiang a nih loh chuan lal chuan a ti hlum hial thei bawk a ni (Esther 4:2).
 
Mahse khatih lai khan Nehemia kha a lungngai em em mai si a, lal thinur a hlau em em mai bawk si; a theih tawpin insum mahse lal chuan Nehemia hlim lohna chu a hmuh hmaih chuang lo. Amaherawhchu Pathian in hna a thawk a, lal chuan thinur a hnekin Nehemia hlim loh chhan chu a zawt ta a. Fimkhur takin, tawng sual hlau takin hmanlaia Jerusalem tihchhiat a nih dan te leh Jerusalem a an thlahtute thlan a awm avanga a hlim loh thu a hrilh a. Hetih hunlai hian sakhuana thil avangin an thlahtute thlan hi an ngai pawimawh em em a, chu chu lal in a ngaih pawimawh beiseiin Jerusalem tundin leh a nih a beisei tlat a ni.
 
Vanneihthlak takin Lal chuan, “Engnge i duh?” tiin a zawt ta hlauh mai a, Jerusalem tundin leh a duh thu chu  Pathian rinchhanin huai tak leh confi takin a sawi ta a. Mi fel tak leh rinawm tak a nih avangin amah chu an hnena cheng reng turin duh viau mahse a duhzawng te tihlawhtling tur chuan lal chuan a phalsak ta a ni. Judai ram leh a chheh vela lal dangten Jerusalem tundin leh an phal loh avangin, chung lalte zawng zawng awptu lalber Persia lal hnenah chuan lehkha ziahsak turin lal a dil bawk a, tichuan Jerusalem tundin hna chu a thawk thei dawn a ni.

Nehemia chanchin atang hian:
Kan han tarlan tak atang khan zirchhuah tur tam tak a awmin a rinawm:

1.     Israel te Pathian hnam thlan an ni angin keini pawh Pathian Chhandamna chang tawh kan ni. A thu awih a, a duh dana amah chawimawia be tur kan ni. A thu kan awih loh chuan, a hnam thlan te ngei ngei pawh hrem duh chuan  keini tehlul hi chu min hre duh khawp ang!

2.     Israel te hrem tur chuan Pathianin Babulon mite a ti chak ang khan, Pathian kan hmuh theihna tur a nih phawt chuan natna te, hrehawmna te, lungngaihna te hi Pathianin kan tawh a phal reng a ni.

3.     Thuthlung Hlui kan chhiar chuan lal tam takin Pathian duh loh zawng an ti fo. Mahse, zawleite hmanga Pathian thu an hriat a, an tih diklohna te thupha an chawi chuan Pathianin a ngaidam thin tih kan hmu. Nehemia tawngtainaah ngei pawh kan hmu a ni.

4.     Nehemia nungchang ngaihtuahin, mi fel tak leh mi rinawm, ram zau tak awptu Persia lal ber pawn a mi rin ngam a ni a, a thil tih ah a hmuingil em em a ni.

5.     Nehemia khan a ram leh hnam a hmangaih a, a chhiat thatah mawh a phur a ni tih a inhria a, chhun zan zawmin a ram leh hnam tan a tawngtai a, Pathianin a dilna a ngaithla tih kan hria. Keini pawn kan ti ve thei..

        Kan thinlunga Pathian khawpui Jerusalem, he kan chhia leh tha hriatna hi, midangte leh ring lo mite chena sawichhiat kan nih tawh loh nan I din thar leh ang u.

1 comment: