Tuesday, 10 May 2011

Zirna chungchang (ram hrang hrang an zirchianna tlem azawng)

Quality education ngaihthahna hi kan Mizoram chauh pawh nilo, khawvel a mi rethei tamna ramah hian a hluar hle. Naupang 67.5 million zet te chu retheihna avang leh harsatna avangin nitin school pawh kal mumal lovin vawiin ni thleng hian an la awm a; chung zinga a tam zawk chu hmeichhe naupang an ni. Heng naupangte hi hmun ralmuang lo leh thingtlanga cheng an ni tlangpui bawk. Sawrkar hrang hrangin school fees a lak thin te ti tawp thin bawk mahse, an fate zir leh zelna turah (a bik takin an fanu te) nu leh pa ten harsatna hrang hrang an la tawk fo.

Ram tam taka zirchianna ah chuan Primary school level atang hian a kalphung hi a fuh tawk lo niin an hria a; chung zingah chuan thawktute lak kawngah te, zirtirtute training ah te classroom leh bungraw dinhmunah te hi tlakchham tam tak a awm a, duhthala quality taka zirna beihpui thlak a har an ti thin. Entirnan, Madagascar, Mozambique leh Sierra Leoneah te chuan zirlai naupang 80 chuang classroom khatah awmin trained teacher pakhatin a enkawl a. Hetiang a nih chuan developing countries te dinhmun tur chu a sang lo viau ang. Ziak leh chhiara harsatna leh chhiarkawpah an hniam thin reng a ni. Ramdang classroom tawt em em thinna ah chuan mamawh phuhrukna tur a tlem a, zirlai tam zawk chu graduate hmaa drop out mai te a ngai thin.

Zirchianna in a tarlan dan chuan, zirna a bik taka hmeichhe lam focus-in, developing nations-ah hian investment hlawk berte zinga mi a ni. Naupang, an hriatna leh thiamna mamawh ang zat zirtirna pek a a than chhoh chuan society-ah hmasawnna a thlen ngei ngei. Ram pakhatin an secondary education-a an hmeichhiate 1%  choh paw'n tisang ta sela, an annual per capita income chu 0.3% in a kang dawrh thei.  Kum 5 chhunga hmeichhe naupang uluk taka zirtirna pek hian a dinkhawchhuah theihna rates 40% zetin a tisang thei a, tin, Uganda rama zirchianna ah chuan naupang ten secondary thleng lehkha zir ta se, a let sarih in HIV kaidarhna tur ti tlem thei a ni. Tin, ram hrang hrang 100-a research an beihnaah chuan mipa leh hmeichhia inthliarna a tlemna apiangah democracy hi a zalen an ti bawk.

No comments:

Post a Comment